यथार्थमा सीता दाहालको जीवन एक तिलस्मी नाटक जस्तो मान्न पनि सकिन्छ । उहांले लामो अन्तर्वार्तामा व्यक्त गरेका धारणा र उहांका जीवनलाई नियाल्दा एक सामान्य मध्यम किसान परिवारकी छोरी अर्को गरिब किसान परिवारको केटासँग विवाह बन्धनमा बाँधिएपछिका एकपछि अर्को घटनाक्रमहरु आफैंमा तिलस्मी लाग्नेखालका छन् । तत्कालीन कास्की जिल्लाका ढिकुरपोखरी गाविसकै दुई परिवारका बीचमा मध्य तराईको चितवनमा झरेपछि पारिवारिक नाता गाँसिन्छ ।
पढेलेखेको केटोसंगको विवाह सुखद होला भनेको झण्डै लावारिस जस्तो बन्न पुग्दछ सीता दाहालको जीवन ।आफूभन्दा ६ महिना कान्छो केटो पुष्पकमल दाहालले कक्षा १० मा पढ्दै गर्दा सीता पौडेल दाहल परिवारमा बुहारी बन्न पुग्छिन् । संयोगले कास्कीबाट दाहाल परिवार र पौडेल परिवार एकै साल चितवन झरेका थिए । सीताका लागि टाँठो र पढे लेखेको केटा खोज्ने क्रममा उनका मामाले पुष्पकमललाई फेला पारे ।
पुष्पकमलको गरिब किसान परिवार भए पनि धनीकी छोरी विवाह गर्ने भनेपछि दोहोरा बाजासहित पुष्पकमल र सीताको विवाह भयो । विवाह भएको केही समयमा नै श्रीमान् काठमाडौं पढ्न गएपछि सीताको जीवन त्यसै उदास बनेजस्तो हुन लाग्यो । तर केही समयमा नै छोरी जन्मेपछि एकातिर सीतालाई साथी भइन् छोरी भने अर्कातिर छोरो पाउन नसक्ने बुहारीका रुपमा सीताले मनोवैज्ञानिक बुहार्तन खेप्न बध्य हुनुप¥यो । छोरा वा छोरी हुने कुरा महिलामा नभएर पुरुषको क्रोमजोमको अवस्थाले निर्धारण गर्ने कुरा हो भन्ने कसैलाई थाहा पनि थिएन । त्यसमाथि लगातार ३ वटी छोरी भए सीताका । त्यसको पीडा सीता दाहालले स्वयं बताएबाट स्पष्ट हुन्छ ।
कान्छी छोरी जन्मेको बर्ष सीताका श्रीमान् कम्युनिस्ट पार्टीको पूर्णकालीन कार्यकर्ता बनेर घरबाट निस्केपछि सीताको जीवन एक तमासले निरसिलो त बन्ने नै भयो । त्यसमाथि दाहाल परिवारमा पढे लेखेको, सबै परिवार पाल्ने आशा गरिएको जेठो छोरो नै पार्टी कार्यकर्ता बनेपछि पञ्चायती प्रशासनको यातना खेप्न बाध्य भयो अवोध दाहाल परिवार । त्यसको पहिलो मार पनि सीतालाई नै प¥यो ।
पुष्पकमललाई घरबाट छुट्याइदिएपछि पुलिसको दमनबाट जोगिन्छ कि भनेर पुष्पकमलका पिता मुक्तिराम दाहालले उनीहरुलाई छुट्याइदिए । पहिले ८–१० जनाको गुलजार परिबार अब ४ जना भन्ट्याङभुन्टुङका साथमा सीता एक्लै भइन् । श्रीमान त प्रहरीको खोजीमा परिसकेका थिए । तर पनि हरदम छायाँका रुपमा प्रचण्ड सीतासँगै थिए । त्यस्तो अवस्थामा सीतालाई माइतीले भरथेग नगरेको भए के हुँदो हो भन्ने गम्भीर प्रश्न प्रचण्डले नै गरेबाट स्थिति कति दयनीय रहेछ भन्ने स्पष्ट हुन्छ ।
तर गतिशील स्वभावका धनी पुष्पकमलले घरबाट छुट्टिएको दुई वर्षमा नै आफ्ना लालाबालासहित सीतालाई भरतपुर सारे । त्यसले सीताको जीवनमा एक्लोपन हट्यो, तर शारिरीक श्रम र बच्चाबच्ची हुर्काउने जिम्मेवारीको जाँतोले झन अँ उन थाल्यो । यसो गर्दागर्दै २०४६ साल आयो । बच्चाबच्ची अलिक ठूला भए । सीता पनि अब श्रीमान्सँग कहिल्यै नछुट्टिनेगरी काठमाडौं आइपुिगन् । त्यो अलिक खुला र सहज समय पनि चार बर्ष भन्दा धेरै हुन पाएन । पुष्पकमल दाहाल, प्रचण्ड बनिसकेका थिए । उनले संसारै हल्लाउने ज न यु द्धको शङ्ख घो ष गरेर आफ्नै परिवारभित्र समेत नयाँ स ङ्क ट निम्त्या इ दिए ।
सीता दाहालको अर्को घुम्ती शुरु भयो लाथालिङ्ग पारिवारिक अवस्थाबाट बनबासको यात्रा शुरु भयो । झण्डै दश वर्ष बढीको प्रवास र बनवास पूरा गर्दा प्रचण्ड दम्पत्ति धेरै पटक मृ त्यु को मुखबाट बाँ च्न सफल भए । त्यही बीचमा कसरी जोगिने भन्ने उद्धेश्यमा केन्द्रित भएर तीनवटै छोरीको विवाह भयो । अझ रोचक त दुईवटी छोरीहरु रेणु र गंगाको प्रवासमा एकै दिन विवाह गरिदिन बाध्य भए प्रचण्ड दम्पत्ति । त्यो सँगै रेणुसँग छोरा प्रकाश प्रवासमा नै बस्न मिल्ने भएपछि बल्ल २०५३ सालदेखि प्रचण्ड दम्पत्ति मात्र भएर भारतका कन्याकुमारीदेखि सिमला, आसामदेखि मुम्वईसम्म विचरण गर्न थाले ज न यु द्ध हाँ क्नका लागि । त्यतिबेला प्रचण्डको पार्टी हेडक्वाटर नै प्रचण्डको डेरा र झोला थियो ।
सीता दाहालले कहिले प्रचण्डलाई आफ्नो सल ओढाएर भारतीय प्रहरीलाई छक्काइन् भने कहिले हप्काएर जहाँ पायो, त्यहीँ जाने कुरामा सावधान गराएर ज न यु द्धका सुप्रिम क मा ण्ड रको ढा ल बनिन् । यो आफैंमा एक रोमाञ्चक र ऐतिहासिक महत्वको संयोगले भरिएको सीताको जीवन कथा हो ।
प्रवासमा पनि प्रचण्डलाई चौतर्फी सुरक्षा शक्ति केन्द्रहरुले घेरा हालेको थाहा पाएपछि प्रचण्ड दम्पत्ति नेपालको रोल्पा–रुकुमलाई आफ्नो हेडक्वाटर बनाउन तयार भयो ।
२०६० सालमा पहिले श्रीमान् प्रचण्ड रोल्पा जाने र पछिमात्र श्रीमती सीता मुम्वईबाट रोल्पा जाने योजनाले भने दुवैलाई विक्षिप्त बनाएको थियो । स्थिति नै यस्तो थियो कि कुन माओवादी नेता तथा कार्यकर्ता कतिबेला कहाँ मा रि न्छ न् भन्ने सन्त्रास फैलिएको बेला सीताको मनमा बुढासँग फेरि भेट नहुने हो कि भन्ने चिन्ता लाग्नु स्वभाविक थियो । तर सौभाग्यवस् प्रचण्डकै योजना अनुसार झण्डै दुई वर्ष ज न यु द्धको केन्द्रमा फुक्काफाल जिन्दगी विताए प्रचण्ड दम्पत्तिले रोल्पा, रुकुम र सल्यानमा ।
दुवै जना निकै संवेदनशी र भावुक स्वभावका छन् प्रचण्ड दम्पत्ति । ज्ञानेन्द्र शाहको तानाशाहीको क्रममा चौतर्फी मानवलाशले देश दुर्गन्धित भइरहको थियो । त्यसबाट सबैभन्दा बढी विक्षिप्त प्रचण्ड दम्पत्ति नै बन्दथे । तर पनि प्रचण्ड दम्पत्तिलाई अघि बढिरहने वा राजनीतिको सुइलाई अर्कै दिशामा घुमाएर दुनियालाई चकित पार्ने बाहेक कुनै विकल्प पनि बाँकी थिएन । संयोग ज्ञानेन्द्रले नै जुराइदिए प्रचण्डलाई नयाँ ढङ्गले अघि बढ्ने साइत । माओवादीलाई छिःछि र दूरदूर गर्ने शक्ति र दलहरु आफ्नो छाला जोगाउन पनि माओवादी खोज्न जङ्गलमै पुग्न तयार भए । अर्कातिर बाबुरामको बुद्धिले सूर नपक्डेका कारण भारतीय शक्ति केन्द्र पनि प्रचण्डलाई दिल्लीमा कार्पेट विच्छ्याउन तयार भयो ।
दुई वर्षे रोल्पा बसाइपछि प्रचण्ड दम्पत्ति कुनै बेलाका ज्यानी दु श्म न गिरिजाप्रसाद कोइराला सहितका नेताहरुसँग १२ बुँदे सहमति गरेर राजतन्त्रको अन्त्य गर्ने प्रयोजनका लागि दिल्ली पुगे । प्रचण्डकै शव्दमा प्रचण्ड दम्पत्तिको छलाङ पनि कस्तो भयो भने कुनै बेला रेलको सेकेण्डक्लासको पनि एउटै सिटमा दुई जना बसेर हिंड्ने तहबाट रेलको एसीक्लास हुँदै हवाइजहाजको यात्रा तय भयो । त्यो पनि ह्वात्तह्वात्ती ।
तत्कालीन नेपाल सरकारका गृहमन्त्री कृष्ण सिटौला नै विद्रोही सुप्रिम कमाण्डर दम्पत्तिका सवारी मन्त्री बनेर बालुवाटार प्रवेश (२०६३ असार २) गराउँदा सीता दाहाल चकित परिन् । के यो जे भइरहेको छ, साँच्चै त हो जस्तो लाग्न पुग्यो सीतालाई पनि ।
